Πατήστε επάνω στους οικισμούς στον χάρτη για να μεταφερθείτε στις αντίστοιχες τους σελίδας. Επίσης μπορείτε να πατήσετε επάνω στα αρχικά κάθε επαρχίας (με αραβικα νουμερα) και καθε παραδοσιακη περιοχης (με ελληνικα νουμερα) για να μεταφερθείτε στις αντίστοιχες σελίδες τους.
Η Αρκαδία χωρίζεται σε 4 επαρχίες και μία παραδοσιακή περιοχή:
1. Γορτυνία
2. Μαντινεία
3. Μεγαλόπολη
4. Κυνουρία
α. Τσακωνία
Περιγραφή
Είναι γενικά αποδεκτό πως η Αρκαδία είναι η ορεινή ραχοκοκαλιά όλου του Μωριά. Παρότι οι κορυφές των πιο ψηλών βουνών του Μωριά βρίσκονται όλες σε άλλους νομού η Αρκαδία έχει τα μεγαλύτερα και πιο ενδιαφέροντα βουνά σε εμβαδόν με πρωταγωνιστές τον Πάρνωνα και το Μαίναλο. Γενικά η Αρκαδία μπορεί να διαιρεθεί στα δύο: την ανοικτή και την κλειστή. Η ανοικτή Αρκαδία είναι αυτή που ανοίγεται προς την δύση, προς την Ηλεία με πολλές ποταμίσιες κοιλάδες, με υψηλά ποσοστά βροχοπτώσεων και με σχετικά ήπιο ανάγλυφο ακόμη και στα πιο ορεινά τμήματα της. Η κλειστή Αρκαδία αντίθετα είναι αυτή των μεγάλων και μικρών καρστικών οροπεδίων, των ψηλών κορυφών, των ελατοδάσων και των πολλών χιονιών. Επιπλέον υπάρχει και η περιοχή της Κυνουρίας που είναι παραθαλάσσια αλλά κυριαρχείται απο τον ορεινό όγκο του Πάρνωνα και της Ζάβιτσας.
Μία πιο λεπτομερής διαίρεση που μπορεί να γίνει είναι η εξής:
- Οροπέδιο Μαντινείας-Τεγέας: πρόκειται για την μεγαλύτερη επίπεδη έκταση του νομού όπου βρίσκονται η Τρίπολη και μερικά απο τα σημαντική χωριά του (Κακούρι [Αρτεμίσιο], Τσιπιανά [Νεστάνη], Ρίζες, Παρθένι, Λουκά, κ.α.). Είναι το μεγαλύτερο καρστικο οροπέδιο της Πελοποννήσου. Επειδή το έδαφος του είναι πλήρως επίπεδο και βαλτώδες όταν υπάρχουν καλοί χειμώνες τα νερά απο τις βροχοπτώσεις και τα χιόνια δεν απορροφούνται απο το έδαφος και σχηματίζονται εποχιακές λίμνες. Το τοπίο μπορεί να χαρακτηριστεί μελαγχολικό. Η περιοχή είναι κυρίως κτηνοτροφική και αγροτική με εξαίρεση την αστική περιοχή της Τρίπολης όπου τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ικανοποιητικά η ΒΙΠΕ της. Κύριες καλλιέργειες αποτελούν οι ζωοτροφές, τα σιτηρά (ιδίως προς το Κακούρι), οι μηλιές, κερασιές, καρυδιές και η αμπελουργία με προταγωνιστή το Μοσχοφίλερο που είναι ΠΟΠ.
- Οροπέδιο Λεβιδίου-Κανδήλας: Γεωγραφικά αποτελεί συνέχεια του Μαντινειακού κάμπου όμως θεωρείται ξεχωριστή ενότητα εξαιτίας της απομόνωσης του απο την Τρίπολη. Ο κυριότερος οικισμός εδώ είναι το κεφαλοχώρι του Λεβιδίου, με δεύτερο την Κανδήλα. Άλλοι οικισμοί αποτελούν η Βλαχέρνα, η Λίμνη, η Χωτούσα, και ο Ορχομενός. Το οροπέδιο καλλιεργείται κυρίως για ζωοτροφές μ’εξαίρεση μερικούς αμπελώνες κοντά στον Παλαιόπυργο και κάποιους διεσπαρμένους καρυδεώνες. Η κυριότερη δραστηριότητα της περιοχής είναι η κτηνοτροφία με το Λεβίδι να έχει αναπτυχθεί τουριστικά τα τελευταία χρόνια.
- Το Δάσος του Μαινάλου: Το Μαίναλο αποτελεί την πράσινη καρδιά όλοκληρης της Πελοποννήσου. Είναι ένα μεγάλο βουνό εξολοκλήρου καλυμμένο απο έλατα και πεύκα που ειδικά τον χειμώνα χαρίζει μερικές απο τις πιο ωραίες εικόνες στην χώρα. Το Μαίναλο χωρίζεται συνήθως σε δύο περιοχές: το Ανατολικό και το Δυτικό.
- Το Δυτικό Μαίναλο αποτελείται απο τα Λαγκαδινά όρη και τις δυτικές απολήξεις του κύριου βουνού. Εδώ τα χωριά χωρίζονται σε δύο διακριτές κατηγορίες: τα Μαστοροχώρια και τα χωριά του Βαλτεσινίκου και της Βυτίνας. Τα Μαστοροχώρια εκπροσωπούνται απο τα Λαγκάδια, το κυριότερο μαστοροχώρι ολόκληρου του ελλαδικού χώρου, μαζί με το παρακείμενο Ρεκούνι (Λευκοχώρι) και το Καλονέρι. Η άλλη περιοχή αποτελείται απο τα κεφαλοχώρια Βυτίνα και Βαλτεσινίκο και τα χωριά Μαγούλιανα, Καρκαλού, Λάστα, Ελάτη, Ράδου, Νυμφασία. Μπορούμε εδώ να αναφέρουμε και τον πρώην δήμο Κλείτορος με τα χωριά Θεόκτιστο, Δρακοβούνι, Κερπινή, Μυγδαλιά και Κερπινή. Η περιοχή είναι αρκετά ανεπτυγμένη τουριστικά, διαθέτει περιορισμένη κτηνοτροφία και παλιότερα είχε μεγάλη ανάπτυξη στις τέχνες και το εμπόριο.
- Το Ανατολικό Μαίναλο αποτελείται αρχικά απο το οροπέδιο του Φαλάνθου με κύριο οικισμό την Πιάνα και δευτερεύοντες οικισμούς τον Τσελεπάκο, το Μαίναλο, την Δαβιά και το Ροεινό. Άλλο σημαντικό οροπέδιο είναι των Μανταίικων και του Χρυσοβιτσίου. Τέλος βρίσκουμε εδώ την Αλωνίσταινα σε μία πολύ γραφική μικρή κοιλάδα και το Χιονοδρομικό Κέντρο της Οστρακίνας στην κορυφή του Μαινάλου. Η περιοχή ήταν παλιότερα εξολοκλήρου κτηνοτροφική με πολλά λιβάδια, ενώ πλέον τα περισσότερα χωράφια είναι παρατημένα.
- Η Κοιλάδα του Λουσίου Ποταμού: Ο πιο σημαντικός οικισμός της περιοχής αυτής -και πρωτεύουσα της Γορτυνίας- είναι η Δημητσάνα γαντζωμένη στα 900 μέτρα πάνω ακριβώς απο τον ποταμό. Εξίσου σημαντικό κεφαλοχώρι αποτελεί η κοντινή Στεμνίτσα, γνωστή για τα κοσμήματα της. Άλλα χωριά αποτελούν το Ζυγοβίτσι, η Ζάτουνα, η Ζέρζοβα (Μάρκος), το Ελληνικό και ο Ατσίχολος. Η περιοχή είναι ανεπτυγμένη τουριστικά ενώ παλιότερα βασιζόταν κυρίως στις τέχνες.
- Η Κοιλάδα του Τράγου Ποταμού: Λιγότερη γνωστή περιοχή στα σύνορα με την Αχαία εδώ βρίσκουμε τον Δάρα, παλιό κεφαλοχώρι-αρβανιτοχώρι και τα μικρότερα χωριά Παναγίτσα, Πράσινο, Καλύβια Καρνέση, Καρβούνι και Καμενίτσα. Διαρρέεται στο κέντρο της απο τον ποταμό Τράγο όπου σχηματίζεται μία ωραία κοιλάδα πλαισιωμένη απο βουνά. Δίπλα στο ποταμό υπάρχει εύφορος κάμπους που ευτυχώς ακόμη καλλιεργείται και η περιοχή είναι αποκλειστικά κτηνοτροφική.
- Ηραία: Η Ηραία είναι μία παραδοσιακά αρβανιτόφωνη περιοχή στα νοτιοδυτικά του δήμου Γορτυνίας. Αποτελείται απο μία συστάδα μικρών χωριών με επίκεντρο την Παλούμπα, γενέτειρα του Δημητρίου Πλαπούτα. Άλλοι σημαντικοί οικισμοί είναι τα Κακουραίικα, η Σέρβου, η Αράχοβα και ο Ράφτης. Το ανάγλυφο εδώ γίνεται περισσότερο λοφώδες και λιγότερο ορεινό και κυριαρχείται απο το στοιχείο του νερού με πιο σημαντικό τον Αλφειό που σχηματίζει μια ωραία κοιλάδα στα νότια, και τον Λάδωνα αντίστοιχα στα βόρεια.
- Τρόπαια: Η περιοχή των Τροπαίων μπορεί να διαχωριστει σε δύο ενότητες: τα Τρόπαια και το Νεοχώρι.
- Τα Τρόπαια περιβάλλονται απο μία σειρά χαμηλών βουνών ενώ η γύρω περιοχή είναι αρκετά λοφώδης με πολλές μικρές κοιλάδες αλλά και αρκετή πέτρα. Σημαντικά χωριά αποτελούν το Περδικονέρι, το Σταυροδρόμι, το Βυζίκι, το Καλλιάνι, η Δόξα και ο Σπάθαρης. Η βλάστηση είναι κυρίως πουρνάρια ενώ το υψόμετρο είναι πλέον αρκετά χαμηλό ώστε να ζούν οι ελιές. Πρόκειται για μία ωραία περιοχή που ζει σχεδόν αποκλειστικά απο την κτηνοτροφία χωρίς να έχει καταφέρει να αξιοποιήσει τις ομορφιές της τουριστικά.
- Το Νεοχώρι είναι το κεφαλοχώρι μίας περιοχής που ορίζεται μεταξύ του ποταμού Ερύμανθου και τις όχθες του ποταμού Λάδωνα. Αποτελεί την μοναδική πραγματικά επίπεδη περιοχή του δήμου Γορτυνίας και συνορεύει με την περιοχή της Αρχαίας Ολυμπίας. Παρά τον πλούτο του εδάφους και την αφθονία σε νερό η περιοχή έχει ερημώσε ακολουθώντας την μοίρα της υπόλοιπης Γορτυνίας. Πέρα απο το Νεοχώρι δεν υπάρχουν άλλα σημαντικά χωριά μ’εξαίρεση την Χώρα. Εδώ καλλιεργείται η ποικιλία ελιάς Νεμουτιάνα ή Χωραίτικη που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον.
- Το Λεκανοπέδιο της Μεγαλόπολης: Στην μέση της Πελοποννήσου μεταξύ των βουνών Λύκαιο, Μαίναλο, Ταύγετο και Πάρνωνα απλώνεται μία μεγάλη και εύφορη έκταση με επίκεντρο την Μεγαλόπολη, τον ποταμό Αλφειό και τους διάφορους παραπόταμους του. Παρά την φυσική και ιστορική της ομορφιά η περιοχή έχει σημαδευτεί άσχημα απο τα λιγνιτορυχεία της ΔΕΗ. Κύριο κέντρο της περιοχής είναι η κωμόπολη της Μεγαλόπολης ενώ σημαντικοί οικισμοί αποτελούν η Καρύταινα και το Λεοντάρι, αμφότεροι με κάστρα και βυζαντινά μνημεία. Εξαιτίας της αστυφιλίας και της στροφής προς δουλειές της ΔΕΗ το μεγαλύτερο μέρος του λεκανοπεδίου έχει δασωθεί με δρύς αποτελόντας το μοναδικό -άγνωστο- δρυοδάσος σε κάμπο στην Ελλάδα. Κύρια οικονομική δραστηριότητα είναι οι δουλειές στην ΔΕΗ και έπειτα η γεωργία-κτηνοτροφία, οι υπηρεσίες και σε πολύ μικρό ποσοστό ακόμη ο τουρισμός. Με το επικείμενο κλείσιμο των μονάδων της ΔΕΗ η περιοχή αντιμετωπίζει προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες.
- Φαλαισία: Η Φαλαισία αποτελεί μία εκτεταμένη κοιλάδα που μπαίνει μέσα στον βόρειο Ταύγετο. Η περιοχή ξεκινάει ως ημιορεινή με ωραίους ελαιώνες για να καταλήξει ορεινή μ’έλατα και πεύκα. Σημαντικά χωριά στο παρελθόν αποτελούσαν το Δυρράχιο, ο Τουρκολέκας και ο Άκοβος ενώ πλέον κέντρο της περιοχής είναι η Ποταμιά και οι Γιανναίοι. Παρά το φυσικό κάλλος η Φαλαισία είναι ελάχιστα γνωστή στο κοινό και δεν έχει ούτε υποτυπώδη τουρισμό. Η γεωργία επίσης έχει σε μεγάλο βαθμό καταρρεύσει κτυπημένη απο την αστυφιλία και τις επανελλειμένες φωτιές.
- Ασεάτικο Πεδίο: Νοτιοδυτικά της Τρίπολης απλώνεται το Ασεάτικο Πεδίο, ένα μικρό καρστικό οροπέδιο στον δρόμο μεταξύ Τρίπολης και Καλαμάτας. Κύριο χωριό είναι η Καντρέβα (Ασέα) ενώ άλλα σημαντικά χωριά είναι ο Πάπαρης, ο Δόριζας, ο Μάναρης και το Αθήναιο. Παλιότερα υπήρξε κτηνοτροφική περιοχή ενώ πλέον έχουν απομείνει ελάχιστοι κάτοικοι και τα χωράφια εγκαταλείπονται το ένα μετά το άλλο. Εδώ λειτουργεί η κεντρική διαχείρηση απορριμάτων της Περιφέρειας Πελοποννήσου και βρίσκονται οι πηγές του ποταμού Αλφειού.
- Σκυρίτιδα: Το δάσος της Σκυρίτιδας υπήρξε ονομαστό για την άγρια βλάστηση του -και το ήπιο τοπίο- απο την αρχαιότητα όταν ανήκε στην Σπάρτα, αλλά είχε την ατυχία να καταστραφεί στα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση. Χάρη στις προσπάθειες του δασολόγου Αναστασίου Στεφάνου το δάσος ανασυστάθηκε τον 20ο αιώνα και πλέον αποτελεί ένα απο τα σπάνια φυλλοβόλα δάση της Πελοποννήσου. Κύριο χωριό είναι το θαυμαστό κεφαλοχώρι της Βλαχοκερασιάς ενώ δευτερεύοντης σημασίας είναι τα χωριά Κερασιά, Κολλίνες και Καλτεζές. Η περιοχή είναι κυρίως γεωργική γνωστή για τις κερασιές και τα μήλα της ενώ υπάρχει και μία ήπια τουριστική ανάπτυξη.