Το Γεράκι Λακωνίας είναι πεδινό χωριό του νομού Λακωνίας που βρίσκεται στην πρώην επαρχία Λακεδαίμονος, 39 χιλιόμετρα ανατολικά της Σπάρτης στους πρόποδες του Πάρνωνα. Το 2011 είχε 1.244 κατοίκους ενώ κατά την ακμή του το είχε κατοίκους. Αποτελούσε παλιά έδρα δήμου όμως πλέον αποτελεί τμήμα του δήμου Σπάρτης.
Γεωγραφικά το Γεράκι βρίσκεται στο βόρειο άκρο της μεγάλης επίπεδης πεδιάδας που καταλήγει στην παραθαλάσσια πεδιάδα της Σκάλας Λακωνίας. Αυτή η μεγάλη πεδιάδα είναι κατάφυτη απο ελαιώνες και η θέα που αντικρίζει κανείς απο Γεράκι είναι ένα καταπράσινο τοπίο που φθάνει ως την μακρινή θάλασσα. Πίσω απο το Γεράκι ορθώνονται οι καμένες και ξερές νότιες πλαγιές του Πάρνωνα, στα δυτικά βλέπει την πεδιάδα της Σπάρτης και τις ψηλές κορυφές του Ταυγέτου και στα ανατολικά αντικρίζει ξερές λοφοσειρές που ανήκουν στον Πάρνωνα. Το τοπίο, παρότι επίπεδο, είναι ξερό και τραχύ. Αυτή η επιπεδότητα του εδάφους μπερδεύει το μάτι, που περιμένες εδώ να βρεί έναν εύφορο και ποτισμένο κάμπο, παρά μόνο όμως βρίσκει πέτρες και ξέρα. Όμως παρόλα αυτά το Γεράκι διαθέτει απο τις καλύτερες ελιές στην χώρα και πως πλέον οι ελιές όλες ποτίζονται και δεν διψάνε.
Ο οικισμός καθεαυτόν ορθώνεται επάνω σε έναν δεσπόζων μικρό λόφο με μεγάλη οχυρή αξία. Στην κορυφή βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας ακρόπολης των Γερονθρών. Το σημερινό Γεράκι είναι προιόν της Τουρκοκρατίας αφού το Βυζαντινό Γεράκι ορθώνεται σ’έναν πολύ πιο ψηλό λόφο ανατολικά του οικισμού. Κατά την ταπεινή μου άποψη το Γεράκι αποτελεί έναν απο τους πιο ωραίους, καλοδιατηρημένους και μη-τουριστικούς (δεν έχει καν ταβέρνες) προορισμούς της χώρας.
Η αρχιτεκτονική του οικισμού είναι πλούσια, πληθωρική σχεδόν, και μεγαλοπρεπής σαν σύνολα. Τα κτίρια είναι όλα πέτρινα φυσικά, απο καλή ασβεστολιθική πέτρα της περιοχής, όλα με δύο ορόφους, συχνά και με τρείς. Στον οικισμό αναμειγνύονται εξόχως η παραδοσιακή αρχιτεκτονική της εποχής με τον νεοκλασσικισμό δημιουργόντας έναν εκλεκτικιστικό τύπο που έχουμε παρατηρήσει και σε άλλους οικισμούς του Πάρνωνα (Λεωνίδιο, Βλαχοκερασιά).
Η περιοχή γύρω απο το Γεράκι είναι πολύ αραιοκατοικημένη. Οι εκτάσεις που πλαισιώνουν το χωριό είναι μεγάλες, επίπεδες και κατά κύριο λόγο ποτιστικές. Εξαιτίας αυτού το χωριό έχει καταφέρει να διατηρήσει την παλαιότερη σημασία του στην εποχή της μηχανοποιημένης γεωργίας και να συντηρεί έναν ουκ ευκαταφρόνητο αριθμό επιχειρήσεων που ασχολούνται με την ελιά, όπως και έναν σημαντικό πληθυσμό. Παραδόξως βέβαια διαθέτει πολλά και παλιά καφενεία όμως δεν έχει ούτε μισή ταβέρνα. Άλλη καλλιέργεια πέραν της ελιάς δεν υπάρχει, παλιά όμως και δεδομένου της θέσης η κτηνοτροφία θα πρέπει να κατείχε επίσης σημαντική θέση, και ακόμη παλιότερα και η καλλιέργεια σιτηρών. Η ελιά αποτελεί ωστόσο μία καλλιέργεια πολύ πιο προσοδοφόρα και πιο ξεκούραστη.
Στα ανατολικά του σύγχρονου οικισμού, πάνω σε έναν ψηλό λόφο ορθώνεται το Μεσαιωνικό κάστρο. Δεν κατάφερα να το επισκεφθώ δυστυχώς. Το Γεράκι φαίνεται να υπάρχει ήδη απο την νεολιθική εποχή αφού στην αρχαία ακρόπολη (που βρίσκεται πάνω απο τον σημερινό οικισμό) βρέθηκαν ευρήματα αυτής της περιόδου. Έπειτα κατα την Μυκηναικη περίοδο η αρχαία ακρόπολη πρωτοοχυρώθηκε, ενώ αργότερα παρά την κάθοδο των Δωριέων στην Λακωνία οι κάτοικοι αντιστάθηκαν αρκετούς αιώνες, ωστόσο το 700 π.Χ. οι Σπαρτιάτες υπο τον βασιλιά Τηλέκλο κατέλαβαν την πόλη, εκτόπισαν τους κατοίκους και εγκαταστάτησαν Σπαρτιάτες εποίκους. Η πόλη ονομάστηκε Γερονθρές και φαίνεται να υπήρξε έναν σημαντικό τοπικό εμπορικό και αγροτικό κέντρο κατά τα κλασσικά χρόνια, όπως εξάλλου και σήμερα.
Με την Ρωμαική κατάληψη της Ελλάδας οι Γερονθρές μαζί με τις υπόλοιπες πόλεις της Λακωνίας αποσπάστηκε απο την κυριαρχία της Σπάρτης και έγινε μέλος του Κοινού των Ελευθερολακώνων. Παρότι κέρδισε επιτέλους πίσω την αυτονομία της η πόλη δεν φαίνεται να κέρδισε κάποια σημασία στην περιοχή. Πάντως τους πρώτους Βυζαντινούς χρόνους η πόλη συνέχισε να υπάρχει με σωζώμενη αναφορά του 6ου αιώνα μ.Χ.. Φαίνεται πως με τον καιρό επικράτησε και το όνομα Γεράκι, μάλλον απλουστοποίηση του αρχαίου ονόματος ενώ κατά τον Μεσαίωνα πρέπει να υπήρξε τμήμα της Τσακωνιάς όπως το γειτονικό Λεωνίδιο. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 άλλαξε σημαντικά της ισσοροπίες της περιοχής η οποία περιήλθε στα χέρια του Φράγκικου Δουκάτου της Αχαίας. Το Γεράκι ονομάστηκε Βαρωνία και δώθηκε στον Γάλλο ευγενή Γκύ ντε Νιβελέ ο οποίος το 1209 έκτισε το Μεσαιωνικό κάστρο και μετέφερε τον οικισμό εκεί.
Η Φράγκικη κυριαρχία δεν έμελλε να κρατήσει πολύ αφού το 1262 το Γεράκι παραχωρήθηκε ως αντάλλαγμα της απελευθέρωσης του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου στους Βυζαντινούς. Η περιοχή όπως εξάλλου και όλο το Πριγκιπάτο του Μυστρά φαίνεται να ήκμασε υπο τους Παλαιολόγους με πληθώρα εκκλησιών να ανάγεται σε εκείνη την εποχή. Οι Βυζαντινοί πήραν τον έλεγχο και συντήρησαν το Φράγκικο κάστρο διατηρώντας εκεί το κέντρο εξουσίας τους, όμως φαίνεται πως ο παλιός οικισμός άρχισε να ξανακατοικείται.
Το 1460 το Γεράκι ήρθε υπο την κυριαρχή των Οθωμανών έπειτα απο την Άλωση του Μυστρά. Τρία χρόνια αργότερα ωστόσο το κατέλαβαν προσωρινά οι Ενετοί, και τελικά το 1468 το Γεράκι έγινε οριστικά τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το μεσαιωνικό κάστρο εγκαταλείφθηκε μετάξυ του 15ου και 16ου αιώνα με την πάροδο του φεουδαρχικού συστήματος και ο οικισμός μεταφέρθηκε στην σημερινή του -αρχαία- θέση. Το 1702 κτίστηκε ο νέος καθεδρικός ναός και λίγο αργότερο το μοναστήρι του Τημίου Προδρόμου. Ο Νεομάρτυρας Ιωάννης καταγόταν απο το χωριό. Το Γεράκι φαίνεται επίσης να υπήρξε έδρα της Επισκοπής του Έλους που καταργήθηκε μετά την επανάσταση.
Κατά την Ελληνική επανάσταση το χωριό δεν διαδραμάτησε ιδιαίτερο ρόλο, με μόνη σημαντική αναφορά το πέρασμα του Κολοκοτρώνη το 1825 και τον λόγο που απήθυνε. Τον 19ο και 20 αιώνα το Γεράκι ακολούθησε την τύχη της υπόλοιπης Λακώνιας αφού σημαδεύτηκε απο την μετανάστευση -κυρίως στις Η.Π.Α.- αλλά και απο την ανάπτυξη των εμπορικών καλλιεργειών (κυρίως ελιές και βαμβάκι αλλά και σηροτροφία, καπνοκαλλιέργεια, κλπ.). Επίσης ήδη απο τον 18ο αιώνα το χωριό διακρίθηκε για την ποιότητα της υφαντικής του τέχνης και ιδιαιτέρως των κιλιμιών του, κερδίζοντας μάλιστα βραβείο στην Βιέννη το 1873. Κρίνοντας απο την αρχιτεκτονική του οικισμού πρέπει αυτός ο αιώνας να υπήρξε αιώνας ακμής για τον οικισμό, και παρόλα τα άσχημα γεγονόντα του 20ου αιώνα και την έξοδο προς τις μεγάλες πόλεις το Γεράκι έχει κρατήσει την φυσιογνωμία του και την δημογραφική και οικονομική του ευμάρεια.